Dosya

Suriye'de silahlı muhalefet

Suriye sivil muhalefeti, Suriye Muhalefeti ve Devrimci Güçleri Koalisyonu (SMDK) çatısı altında toparlanma sürecine girmesine rağmen tam bir eşgüdüm sağlayamadı. Suriye silahlı muhalefeti ise rejim güçlerinin yanı sıra kendi arasında da sürekli çatışma halinde.

Konular: Ortadoğu, Suriye
Suriyeli muhalif savaşçılar
Suriyeli muhalif savaşçılar, kısıtlı imkanlarına rağmen rejim güçlerine karşı verdikleri mücadeleden zaferle çıkacaklarına inanıyorlar. [Cesare Quinto/EPA]

Suriye’de binlerce insanın ölmesi, çok daha fazlasının ise evlerini terk etmek zorunda kalmasına yol açan isyan hareketi, Orta Doğu’nun barış ve istikrarı için büyük bir tehdit teşkil ediyor. Ülkede kırk yılı aşkın süredir iktidarda bulunan Baas rejiminin, Mart 2011'de demokrasi talebiyle sokağa inen kitlelere çok sert karşılık vermesiyle başlayan çatışmalar, artık tam bir şiddet sarmalına dönüşmüş durumda. Gittikçe derinleşen bu şiddet sarmalı, bölgenin tümünde potansiyel mezhepsel ve etnik fay hatlarını da tetikleme tehlikesini barındırıyor.

Suriye’deki rejim karşıtı ayaklanmanın, Arap Baharı adı verilen değişim dalgasıyla onlarca yıllık diktatörlerini deviren Tunus, Mısır ve Libya’da olduğu gibi sonuca ulaşmaması ve rejim güçleri ile silahlı muhalif gruplar arasındaki çatışmaların iç savaş niteliği almasının arkasında, çeşitli iç ve dış sebepler yatıyor. Bunlar arasında Rusya ve İran’ın Baas rejimine verdiği destek ilk sırada yer alırken, sivil muhalefetin dağınıklığı da önemli bir etken konumunda. Suriye’deki silahlı muhalefetin de en az sivil muhalefet kadar parçalanmış durumda olması ve savaşan gruplar arasındaki eşgüdüm eksikliği, rejimin elini oldukça güçlendiriyor.

Suriye silahlı muhalefetini, ‘Suriye ordusundan ayrılan askerlerin kurduğu yapılar’ ile ‘İslamcı ve diğer silahlı gruplar’ şeklinde iki ana bölüme ayırmak mümkün. ‘İslamcı ve diğer silahlı gruplar’ olarak adlandırılan birimlerin bazıları Özgür Suriye Ordusu (ÖSO) çatısı altında savaşırken, bir kısmı da tamamen bağımsız hareket ediyor.

Suriye ordusundan ayrılan askerlerin kurduğu yapılar

ÖZGÜR SURİYE ORDUSU (ÖSO): Temmuz 2011’de ordudan ayrılıp muhaliflerin safına geçtiğini açıklayan Albay Riyad Esad ve bir grup subay arkadaşı tarafından kuruldu. 29 Temmuz 2011’de bir video kaydı yayımlayarak ÖSO’nun kuruluşunu ilan eden Esad, kısa sürede Suriye silahlı muhalefetinin en tanınmış yüzü haline geldi. 8 Ekim 2011’de Türkiye topraklarına geçen ve Suriye sınırındaki Hatay şehrinde bulunan Apaydın Kampı’na yerleşerek burayı karargah haline getiren Albay Esad, üst bir silahlı platform dahilinde hareket etmeyi reddediyor. Bazı muhalif kaynaklarda, Albay Esad’ın Suriye içinde hiçbir otoritesinin kalmadığı ve rolünün medya organlarına mülakat vermekle sınırlı olduğu öne sürülüyor. Aralık 2011'de kurulan Halid Bin Velid Tugayı, doğrudan ÖSO çatısı altında hareket eden en etkili birim olarak sahada büyük etkinlik gösteriyor.


YAK Komutanı Tuğgeneral Mustafa Şeyh, dünyadan destek talep
ediyor. [Reuters]

YÜKSEK ASKERİ KONSEY (YAK): Aralık 2011’de görevinden istifa ederek muhaliflere katılan Tuğgeneral Mustafa Şeyh’in komutanlığını yaptığı Yüksek Askeri Konsey, ÖSO’nun operasyonlarını planlayan birim olarak tanımlanıyor.

Tuğgeneral Şeyh ile Albay Esad arasında, Suriye’deki muhalif silahlı birimlerin komutanlığı hususunda başlangıçtan itibaren çok ciddi bir çekişme yaşandı. Ordudan ayrılır ayrılmaz ÖSO’ya katılan ve Türkiye’ye gelerek Suriye’deki operasyonları Apaydın Kampı’ndan yürütmeye başlayan Tuğgeneral Şeyh, rütbesi kendisinden düşük olan Esad’ın komutası altında görev yapmak istemiyordu. Esad ise Şeyh’ten daha önce ordudan ayrıldığını gerekçe göstermek suretiyle ÖSO’nun komutanlığını Şeyh’e devretmeye yanaşmıyordu. ÖSO açısından büyük bir zaaf teşkil eden ve ciddi bir krize dönüşen Şeyh-Esad çekişmesi, Şubat 2012’de ikili bir yapı oluşturularak çözümlenme yoluna gidildi. Hamalı Selefi Alim Şeyh Adnan Arur’un arabuluculuğunda varılan uzlaşma doğrultusunda; Albay Esad, ÖSO’nun başında sahadaki operasyonları yönetmeye devam ederken, Tuğgeneral Şeyh de YAK’ın komutanı olarak ÖSO’nun operasyonlarını planlama görevini üstlendi.

Suriye sivil muhalefetinin, Katar’daki biz dizi toplantının ardından 11 Kasım 2012’de kurulan Suriye Muhalefeti ve Devrimci Güçleri Koalisyonu (SMDK) üst çatısı altında toparlanma sürecine girmesinin ardından, Suriye silahlı muhalefetinin birleşmesi yönündeki çalışmaların yoğunlaştığı gözlemleniyor. Bu bağlamda Suriye silahlı muhalefetinin komutanlık meselesi de yeniden alevleniyor. Eylül 2012’de Türkiye topraklarından ayrılan ve YAK’ın komuta merkezini Suriye’nin İdlib şehrine kaydıran Mustafa Şeyh'in adı, Baas rejimine karşı savaşan bütün tugay ve grupları birleştirecek üst bir silahlı yapının komutan adayları arasında geçiyor. Britanya’nın Daily Telegraph gazetesinde 9 Kasım 2012’de yayımlanan röportajında, (haberin orijinal İngilizce metni) Suriye silahlı muhalefetinin birleşmesinin önemine dikkat çeken ve dünyaya destek çağrısında bulunan Tuğgereal Şeyh’in şu uyarısı oldukça dikkat çekiciydi: “Eğer bizi (Suriye’deki rejim karşıtı savaşçıları) desteklemekte acele etmezseniz, hepimiz teröriste dönüşeceğiz.”

SURİYE ULUSAL ORDUSU: Komutanlığını Tümgeneral Muhammed Hac Ali’nin üstlendiği Suriye Ulusal Ordusu, Suriye’deki silahlı muhalefeti birleştirme girişimleri kapsamında Eylül 2012’de kuruldu. Birlik sürecinin Suriye Ulusal Ordusu çatısı altında yürütülmesi gerektiğini savunan Tümgeneral Ali, gerek 2012 sonbaharı gibi geç bir tarihte ordudan ayrıldığı gerekse de rejime yakın bir isim olduğu için muhalif çevrelerde sert şekilde eleştiriliyor. Ali ayrıca Batılı güçlerin yönlendirmesiyle hareket etmekle suçlanıyor.

Devlet Başkanı Beşşar Esed’in yakın dostu olan ve Temmuz 2012’de ordudan ayrılarak Fransa’ya giden General Menaf Tlas’ın kendisine katıldığı yönündeki bilgiler, Ali hakkındaki şüpheleri arttırıyor. Tümgeneral Ali ve General Tlas’ın, Suriye silahlı muhalefeti üzerinde etkinlik kurmaya çalışan Fransa tarafından öne çıkarılmaya çalışıldığı iddia ediliyor. ÖSO bünyesinde savaşan bazı etkili tugaylar, Ali’nin komutasına girmiş durumda. Bu kayışın sürmesi halinde, Suriye Ulusal Ordusu’nun ÖSO’yu ortak hareket etmeye zorlaması söz konusu olabilir.


Tümgeneral Adnan Selvu, Suriye silahlı muhalefetini birleştirmeye
çalışan isimler arasında. [You Tube screenshut]

SURİYE DEVRİMİ ORTAK ASKERİ KOMUTANLIĞI: Suriye ordusundaki vazifesini Temmuz 2012’de bırakan Tümgeneral Adnan Selvu’nun yönetimindeki Suriye Devrimi Ortak Askeri Komutanlığı, Suriye silahlı muhalefetinin yeni örgütlenmelerinden. Bu yapı, Apaydın Kampı’nı terk edip Suriye’ye geri dönen bir grup asker ve subay tarafından Ekim 2012’de kuruldu. Birimin oluşumunda Şeyh Arur büyük rol oynadı. Suriye’de savaşan çeşitli tugay ve komutanlıkları birleştirmek için çaba harcadığını ve ülkenin kuzey ve orta bölgelerine odaklanan savaşçı grupları temsil ettiğini açıklayan Suriye Devrimi Ortak Askeri Komutanlığı, istediği etkinliğe henüz ulaşamadı. 

İslamcı ve diğer silahlı gruplar

NUSRA CEPHESİ (CEPHETU NUSRA Lİ EHLİ ŞAM): 2011 yılı sonlarında kurulan ve cihatçı Selefi bir örgüt nitelikleri gösteren Nusra Cephesi, genel itibarıyla El Kaide’nin Suriye kolu olarak biliniyor. Halep ve Şam'da özellikle resmi birimleri hedef alan bir dizi intihar saldırısıyla adını duyuran grup, 24 Ocak 2012’de yayımladığı ilk bildirisinde, bütün Suriyelileri cihada ve rejime karşı silaha sarılmaya çağırmıştı. Liderliğini Ebu Muhammed Colani'nin yürüttüğü Nusra Cephesi'nin önemli komutanlarından birinin de Vail Muhammed Mecdilavi olduğu söyleniyor. Sayıları 500’e yaklaşan Nusra savaşçıları, Afgan tarzı kıyafetler giyiyor ve uzun sakal bırakıyorlar. Başkent Şam’ın hem merkezinde hem de kırsalında aktif olan Nusra Cephesi'nde, Suriyelilerden ziyade Irak, Libya, Ürdün, Suudi Arabistan ve Yemen gibi Arap ülkelerinden gelen savaşçılar yer alıyor.

IRAK-ŞAM İSLAM DEVLETİ ÖRGÜTÜ (DEVLET-ÜL  IRAK VEŞ ŞAM EL İSLAMİYYE): Merkezi Irak’ta bulunan El Kaide menşeli örgüt Ebu Bekir el Bağdadi liderliğinde 9 Nisan 2013'te kuruldu. Irak İslam Devleti lideri Ebu Bekir el Bağdadi'nin el Nusra Cephesi ile birleşerek Irak Şam İslam Devleti'ni kurduklarını açıklamasının ardından el Nusra'nın lideri Ebu Muhammed el Golani, bu birleşmeye karşı çıktı ve el Kaide lideri Ayman Zevahiri'ye bağlılığını ilan etti. El Kaide lideri Eymen el Zevahiri, Irak Şam İslam Devleti'nin (IŞİD) lağvedilmesi emrini verdi ve Suriye'de el Nusra Cephesi’ni tanıdıklarını açıkladı. Bunun üzerine örgüt kendi bağımsızlığını ilan etti. Örgüt alanlarını Irak’tan, Suriye'ye kadar genişlettikleri ve her iki ülkeyi de içine alan bir İslam devleti kuracaklarını ilan etti. Örgüt selefi akımına mensup kişilerden oluşuyor. Irak Şam İslam Devleti örgütü, sadece Suriye ve Irak'ta değil tüm Ortadoğu’da en fazla savaşçı ve silaha sahip olmasıyla biliniyor. Irak'ta; Anbar, Ninova, Selahaddin, Diyala, Kerkük ve Bağdat çevresinde etkin nüfus sahibi olan IŞİD, Suriye'de özellikle Halep, Rakka, İdlip, Lazkiye kırsalı, Haseke ve Hama gibi bölgelerde güçlü konumda. Örgüt adını en çok Rojava'da faaliyet gösteren YPG ile girdiği çatışmada adını duyurdu. YPG birlikleri Irak Şam İslam Devleti'ne karşı önemli başarılar elde etti. Özellikle Til Xelef'in ele geçirilmesi Irak Şam İslam Devleti'ne önemli bir darbe vurmuştu.

TEVHİD TUGAYI (LİVA TEVHİD): ÖSO komutası çerçevesinde Halep’te rejim güçleri ile savaşan Tevhid Tugayı’nın kuruluşu, 18 Haziran 2012’de ilan edildi. Grup, ÖSO'ya bağlı diğer tugaylara kıyasla yeni bir birim olmasına karşın kısa sürede Halep bölgesindeki muhalif silahlı birimler arasında ön plana çıktı. Kurucusu Abdulkadir Salih 18 Kasım 2013’te Halep’te bombalı saldırıda öldürüldü. Yerine örgütün siyasi temsilcisi Abdülaziz Salama geçti. Salama komutasındaki Tevhid Tugayı, askeri mücadelenin yanı sıra kontrolündeki bölgelerde cezaevleri yapıyor, mahkemeler kuruyor, güvenliği sağlıyor ve suç olaylarıyla mücadele ediyor. Tevhid Tugayı’nın 10.000 fazla savaşçısı olduğu tahmin ediliyor.

AHRARU ŞAM TUGAYLARI (KETAİB AHRARU ŞAM): Şam merkez ve kırsalında yoğunlaşan cihatçı Selefi bir grup olan Ahraru Şam Tugayları savaşçılarının sayısı 500’ü geçmiyor. İlk başlarda Nusra Cephesi'nin bir kolu olarak görülen Ahraru Şam, bir internet paylaşım sitesinde yayınladığı bildirisinde kendini bağımsız bir yapılanma olarak tanımlıyor. Esed rejimine karşı ÖSO ile birlikte savaşan Ahraru Şam, başkent dışındaki bazı kent ve kasabalarda da faaliyet gösteriyor. Ahraru Şam komutanları, her ne kadar operasyonlarını ÖSO ile koordineli yürüttüklerini dile getirseler de grup, ÖSO'nun tugayları arasında sayılmıyor.

Ahraru Şam'ın İdlib kırsalındaki resmi yetkilisi Usame Abud, Londra'da Arapça yayımlanan El Hayat gazetesine yaptığı açıklamada, birimin komutanının Ebu Abdullah denilen bir şahıs olduğunu, hiç kimsenin onun gerçek adını ve yaşadığı yeri bilmediğini belirtti. 1987 doğumlu olan ve Halep Üniversitesi'nde İslami ilimler tahsil eden Abud, okuldaki birçok arkadaşının bu askeri yapılanmada yer aldığını ifade ediyor. Ahraru Şam Tugayları'nın internet sitesindeki bilgilere göre, grubun Şam ve kırsalında 6, Lazkiye ve kırsalında 3, Halep ve kırsalında 4, Hama ve kırsalında 13, Hums ve kırsalında 4, Dera ve kırsalında 1, Deyri Zor ve kırsalında 1, Haseke’de 3, Rakka’da 1, İdlib ve kırsalında ise 24 tugayı bulunuyor.

FARUK TUGAYLARI (KETAİB FARUK): ÖSO'ya bağlı milis grupları listesinin üst sıralarında yer alan Faruk Tugayları'nın komutanlığını, Menaf Tlas’ın yeğeni olan Üsteğmen Abdurrezzak Tlas yürütüyordu. Fakat Suriye kaynaklı bir muhalif haber sitesinin Ağustos 2012'de Tlas'ın cinsel içerikli görüntülerini yayımlaması, genç komutanı zor durumda bıraktı. Olayın ardından Faruk Tugayları’nın siyasi birimi, Tlas'ın görevden alındığını ve yerine hukukçu Ebu Sayih Cüneydi’nin atadığını açıkladı. Faruk Tugayları ağırlıklı olarak Hums, Hama, Halep ve İdlib kırsalında faaliyet gösteriyor.

SAHABE TUGAYLARI (KETAİB SAHABE Fİ ŞAM VE RİFİHE): Şam ve kırsalında ÖSO’ya bağlı şekilde faaliyet gösteren Sahabe Tugayları, 3000 civarında savaşçıya sahip. Üyelerinin çoğu, Baas ordusundan ayrılıp ÖSO’ya katılanlardan oluşan Sahabe Tugayları, sivilleri ve göstericileri rejim güçlerine karşı koruma misyonunu üstlenmiş görünüyor. Grup, Birleşmiş Milletler’in Suriye’de şiddetin durması yönündeki çağrılarına uymaya hazır olduğunu belirtiyor.

RAZİ ŞEHİTLERİ TUGAYLARI (KETAİB ŞÜHEDA RAZİ): Yaklaşık 800 savaşçısı bulunan Razi Şehitleri Tugayları, Şam’ın sert çatışmaların yaşandığı Mezze semtinde yoğunlaşıyor.

İSLAM TUGAYI (LİVA İSLAM): Kendini, ‘Esatçı rejim çetelerine karşı silahlı eylemleri üstlenen, içeride veya dışarıdaki hiçbir örgüt, parti veya çevreye ait olmayan cihatçı askeri bir grup’ olarak tanımlıyor. Facebook sayfası üzerinden, savaşçılarına dini fetvalar ve talimatlar yayımlayan İslam Tugayı, Şam’daki ulusal güvenlik merkezine 18 Temmuz 2012’de düzenlenen saldırı ile adını duyurmuştu.

GUTA TUGAYLARI (KETAİB GUTA): 1600 silahlı kişiden meydana gelen Guta Tugayları, faaliyetlerini Şam’ın Guta semtinde yoğunlaştırıyor.

ŞAM’IN KURTULUŞU TUGAYI (LİVA TAHRİR ŞAM): Şam kırsalında konuşlanan grup, Yüzbaşı Firas Beytar tarafından kuruldu. Sekiz taburdan oluşuyor.

ULUSAL BİRLİK TUGAYLARI (KETAİB VAHDE VATANİYE): İsminden de anlaşılacağı üzere grup, ülkenin bütünlüğünü korumayı amaçlıyor. Öncelikle Baas rejiminin devrilmesi ve sonraki dönemde demokratik sivil Suriye’yi inşa etmek için çalışmayı hedefleyen bu askeri yapılanma, disiplin ve hiyerarşiye dayalı bir iç sisteme dayanıyor. Ulusal Birlik Tugayları’nın hareket merkezi de Şam kırsalı.

SURİYE DEVRİMİ ŞEHİTLERİ (ŞUHADA SEVRA SURİYA): Şam’ın Kadem bölgesinde savaşıyor.

ŞAM ORDUSU TUGAYLARI (KETAİB CEYS ŞAM): Şam kırsalında faaliyet gösteriyor.

DEVRİMCİ ASKERİ KONSEY (MECLİS ASKERİ SEVRİ): Şam merkez ile Şam kırsalındaki Dariya ve Sabbara bölgesinde operasyon yapan Devrimci Askeri Konsey’i Halid Habus komuta ediyor.

RÜKNEDDİN ŞEHİTLERİ TUGAYLARI (KETİBE ŞÜHEDA RÜKNEDDİN): 600 civarında savaşçısı olan birimin komutanı olan Ebu Reşid lakaplı Said Vaili, Şam’ın Rükneddin semtindeki polis karakolunu hedef alan eylem sırasında öldürülmüştü.

FATİH’İN TORUNLARI BİRLİĞİ (TECEMMÜ AHFADU FATİH): Halep ve kırsalında mücadele eden Fatih’in Torunları Birliği, Türkmenlerin kurduğu askeri bir yapılanma. Esed yönetiminin yıkılması ve özgür Suriye’nin inşası ortak amacı doğrultusunda ÖSO güçleri ile beraber savaşıyor.

TÜRKMEN ÖZGÜRLERİ TUGAYLARI (KETAİB AHRAR TURKMEN): Lazkiye civarında yaşayan Türkmenler tarafından kuruldu.

SULTAN I. SELİM TUGAYI (LİVA SULTAN SELİM): Lazkiye merkezli Türkmen Özgürleri Tugayları tarafından kuruldu. Özellikle Hums’taki Babı Amr semtine yönelik baskında çok sayıda kayıp veren Türkmenler, artık daha çok bu yeni yapılanma içinde mücadele ediyorlar.

SALAHADDİN TUGAYLARI BİRLİĞİ (İTTİHAD KETAİB SALAHADDİN): Lazkiye ve Hama’da konuşlu Arap tugaylar tarafından kuruldu. Salahaddin Tugayları Birliği’ni oluşturan tugayların bazıları şunlardır: Ahbab Rasul Tugayı, Amr Bin El As Tugayı, Ali Bin Ebu Talib Tugayı ve Mühenned Tugayı.

SALAHADDİN EYYUBİ TUGAYI (LİVA SALAHADDİN EYYUBİ): Suriyeli Kürtler tarafından 25 Mayıs 2012’de ÖSO çatısı altında kurulan Salahaddin Eyyubi Tugayı, eylemlerini Halep ve kırsalında yoğunlaştırıyor. Suriye Kürt muhalefetinin önde gelen isimlerinden Mişel Temmo’nun birimin kurucusu olduğu yönündeki iddialar üzerine, faaliyetlerinin siyasi parti ve eğilimlerden uzak ve bağımsız olduğunu belirten bir bildiri yayınlayan grubun, yine aynı adı taşıyan bir hayır cemiyeti de mevcut. Özellikle Halep ve Efrin’de gerçekleştirdiği eylemlerle dikkat çeken Salahaddin Eyyubi Tugayı, Ekim-Kasım 2012’de Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı bölgelerde PYD güçleriyle çatışmıştı. Suriye Kürt muhalefetinin rejim ile işbirliği içinde hareket eden gruplarından olan PYD (Demokratik Birlik Partisi), ayrıca Türkiye'ye karşı savaşan silahlı örgüt PKK ile yakınlığıyla tanınıyor.

HURAN ÖZGÜRLERİ BİRLİĞİ (TECEMMÜ AHRAR HURAN): Dera kentinde faaliyet gösteren Huran Özgürleri Birliği’nin sözcülüğünü Muhammed Ebu Huran yapıyor. 

Kaynak: Al Jazeera ve ajanslar

Yorumlar

Bu sitede yer alan içerikler sadece genel bilgilendirme amacı ile sunulmuştur. Yorumlarınızı kendi özgür iradeniz ile yayınlanmakta olup; bununla ilgili her türlü dolaylı ve doğrudan sorumluluğu tek başınıza üstlenmektesiniz. Böylelikle, Topluluk Kuralları ve Kullanım Koşulları'na uygun olarak, yorumlarınızı kullanmak, yeniden kullanmak, silmek veya yayınlamak üzere tarafımıza geri alınamaz, herhangi bir kısıtlamaya tabi olmayan (format, platform, süre sınırlaması da dahil, ancak bunlarla sınırlı olmamak kaydıyla) ve dünya genelinde geçerli olan ücretsiz bir lisans hakkı vermektesiniz.
;