Haber analiz

Kronoloji: İran ve İngiltere ilişkileri

Başkent Tahran'daki İngiltere Büyükelçiliği saldırısıyla ilişkileri en alt düzeye inen iki ülke arasındaki gerginliğin temeli, Başbakan Musaddık'ın 1953'te darbeyle dervilmesine dayanıyor.

Konular: Avrupa, Ortadoğu, İran
Tahran'daki İngiltere Büyükelçiliği 29 Kasım'da Londra yönetiminin İran'a yönelik yaptırım kararını eleştiren İranlılar tarafından saldırıya uğradı. [Reuters]

İran, nükleer programı nedeniyle Batı'nın yeni yaptırımlarıyla yüzleştiği şu günlerde, en büyük ihtilafı İngiltere ile yaşadı. İngiltere'nin İran ile petro kimya alanı haricinde ticari ilişkilerini dondurması büyük tepkiye yol açtı. Bir grup İranlının Tahran'daki İngiliz büyükelçiliği'ne saldırmasının ardından İngiltere, İranlı diplomatları sınırdışı etti. İşte iki ülke arasındaki ilişkilerin kısa bir tarihçesi...  

1953: İngiltere ve ABD gizli servislerinin planladığı darbeyle popüler başbakan Muhammed Musaddık devrildi. Yerine Şah Muhammed Rıza Pehlevi geçti.

1979: İslam Devrimi ile ABD ve İngiltere tarafından desteklenen Şah rejimi devrildi.

1980: İngiltere Tahran’daki büyükelçiliğini kapattı

1988: Londra yönetimi, Tahran ile tamamen kestiği diplomatik ilişkileri yeniden başlattı.

14 Şubat 1989: İran dini lideri Ayetullah Ruhullah Humeyni, Müslümanlara Hint asıllı İngiliz yazar Salman Rüşdi’yi Şeytan Ayetleri adlı kitabında İslamı kötülediği gerekçesiyle  öldürmeleri çağrısı yaptı.

7 Mart: İran İngiltere ile diplomatik bağlarını kopardı.

Eylül 1990:  İki ülke arasında diplomatik ilişkiler kısmen yeniden kuruldu.

28 Nisan 1994:  İngilere İran’ın yasadışı İrlanda Cumhuriyet Ordusu (IRA) ile ilişki içinde olduğunu öne sürdü. İran iddiayı yalanladı ancak haziran ayında ilişkiler iyice bozuldu ve iki ülke de büyükelçilerini karaşılıklı olarak sınırdışı etti.

24 Eylül 1998: İran, Salman Rüşdi’nin öldürülmesi çağrısıyla resmen bağlantısı olmadığını duyurdu.

18 Mayıs 1999: Tahran yönetimi, İngiltere ile ilişkilerin büyükelçilik düzeyine yükseltildiğini açıkladı.

24 Eylül 2001: İngiltere Dışişleri Bakanı Jack Straw, ABD’de meydana gelen 11 Eylül saldırılarının ardından terörle mücadele konusunda işbirliği amacıyla İran’ı ziyaret etti.

Haziran 2004: İran, sekiz İngiliz askerini Irak üzerinden kendi karasularına girdikleri gerekçesiyle tutukladı, daha sonra bu kişiler serbest bırakıldı.

12 Ekim 2005: İngiliz Başbakanı Tony Blair, Irak’ta İngiliz askerlerine yol kenarına konulan bombalarla düzenlenen saldırılardan İran’ın ya da İran tarafından desteklenen Hizbullah’ın sorumlu olduğuna yönelik kanıtları bulunduğunu öne sürdü. İran iddiaları yalanladı.

16 Ekim: İran Cumhurbaşkanı İngiltere’yi İran’ın güney batısında, altı kişinin ölümüne neden olan eş zamanlı bombalı saldırılar nedeniyle suçladı. İngiltere ileri sürülen görüşleri yalanladı.

23 Mart 2007: Fırat ve Dicle nehirlerinin Basra Körfezi'nden denize dökülmeden önce birleştikleri Şattülarap’ta 15 İngiliz donanma üyesi tutuklandı.

14 Nisan: İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad , 15 İngiliz askerini bir hediye olarak serbest bırakacağını ancak İngiltere’nin bir hata yaparak ülkesinin karasularına girdiğini kabul edecek kadar cesur olmadığını söyledi. 15 asker ertesi gün İngiltere’ye gönderildi.

Haziran 2007: İran Dışişleri Bakanı, İngiliz büyükelçiyi çağırarak yazar Salman Rüşdi’ye şövalye nişanı verilmesini protesto etti.

18 Haziran: İngiltere İran’a nükleer programından dolayı uygulanan yaptırımlar kapsamında 1,6 milyar dolar değerinde İran mal varlığını dondurduğunu açıkladı.

19 Haziran: Dini lider Ayetullah Ali Hamaney’in bir konuşmasında İngiltere’yi düşmanlarının en haini olarak değerlendirmesinin ardından Londra yönetiminden protesto geldi. Başbakan Gordon Brown, İran’daki şiddet olaylarını ve basına uygulanan sansürü kınadı.

23 Haziran: İki ülke, karşılıklı olarak iki diplomatı sınır dışı etti.

19 Temmuz: İran İngiltere’nin gözaltında bulunan son büyükelçilik çalışanı Hüseyin Rassam’ı da kefaletle serbest bıraktı. Yabancı temsilciliklerde çalışan dokuz İranlı, haziran ayında İran’daki muhalif hareketlere karıştıkları gerekçesiyle gözaltına alınmıştı. İran daha sonra Rassam’ı casusluk suçuyla yargılamış, dava Ekim 2010’da düşmüştü.

9 Aralık 2010: İngiliz Büyükelçi Simon Gass, büyükelçiliğin internet sitesinden İran’ı halkın en temel kişisel özgürlükleri ihlal etmekle suçladı.

29 Aralık: Tahran yönetimi, büyükelçi Simon Gass’ı dışişleri bakanlığına çağırarak İngiltere’nin içişlerine karışmaması uyarısını yaptı.

13 Aralık: Ulusal Güvenlik ve Dış İlişkiler Komitesi Sözcüsü Kazım Celili, İran ile ilişkilerin gözden geçirileceğini söyledi. Bunu parlametoda yapılan bir oylama takip etti. Celili, İngiliz büyükelçinin davranışını uygunsuz olmakla eleştiridi. Dışişleri Bakanlığı büyükelçiyi, Londra’daki öğrenci eylemlerine polisin şiddet içeren ve insanlık dışı muamelesi gerekçesiyle protesto etti.

21 Kasım 2011: İngiltere, Tahran yönetimine karşı yeni yaptırımlar ilan etti. Petrol dışındaki tüm İngiliz şirketlerinin, İranlı şirketlerle ve İran Merkez Bankası'yla iş yapmasına yasak getirildi.

28 Kasım: İran, Tahran'daki İngiliz Büyükelçisi'ni sınır dışı etme kararı aldı. 

29 Kasım: İranlılar, Tahran’daki  İngiliz Büyükelçiliği’ne saldırdı, belgeleri yaktı ve ofisi yağmaladı. Olaylar İranlıların İngiltere’yi yaptırım kararından dolayı protesto ettikleri sırada gerçekleşti. 

30 Kasım: İngiltere Dışişleri Bakanı William Hague, diğer ülkelerden İran’a finansal yaptırım uygulamalarını beklediklerini açıkladı. Tahran’da saldırıya uğrayan büyükelçiliğini kapatan İngiltere, Londra'daki İranlı diplomatları da sınır dışı etti.

Kaynak: Reuters

Yorumlar

Bu sitede yer alan içerikler sadece genel bilgilendirme amacı ile sunulmuştur. Yorumlarınızı kendi özgür iradeniz ile yayınlanmakta olup; bununla ilgili her türlü dolaylı ve doğrudan sorumluluğu tek başınıza üstlenmektesiniz. Böylelikle, Topluluk Kuralları ve Kullanım Koşulları'na uygun olarak, yorumlarınızı kullanmak, yeniden kullanmak, silmek veya yayınlamak üzere tarafımıza geri alınamaz, herhangi bir kısıtlamaya tabi olmayan (format, platform, süre sınırlaması da dahil, ancak bunlarla sınırlı olmamak kaydıyla) ve dünya genelinde geçerli olan ücretsiz bir lisans hakkı vermektesiniz.
;