Görüş

Aşırıcılıkla gerçek mücadelenin olmazsa olmazları

Gelinen noktada hem otokratik yönetimleri ile halka söz hakkı tanımayan Arap ülkelerinin, hem de ırkçılık ve İslamofobi sorunu yaşayan Batı ülkelerinin payı var.

Fransız mizah dergisi Charlie Hebdo'ya düzenlenen saldırıyı protesto etmek için Paris'te geniş katılımlı bir yürüyüş düzenlendi. [Fotoğraf: AP]

Fransa Başbakanı Manuel Valls, ülkesinin artık radikal İslam ile savaşta olduğunu söyledi. Cumartesi Paris'in güneyindeki Evry semtinde konuşan Valls "Bu, teröre, cihatçılığa, radikal İslam'a, kardeşlik, özgürlük ve dayanışmayı bozma amacı taşıyan her şeye karşı bir savaş," dedi.

Peki "radikal İslam" nedir? Böyle bir şey var mı? Ve de ABD öncülüğünde aşırıcılığa – ve bunun en somut örneği olarak Irak'ın kuzeyinde ve Suriye'nin doğusundaki toprakların ve buralarda yaşayan halkın büyük bölümünü hakimiyet altında tutan IŞİD'e – karşı yürütülmekte olan savaşı nasıl etkiliyor?

İslamiyet'te iki tür "cihat" olduğunu pek az kimse bilir. En çok bilineni, dar kapsamlı, yani askeri mücadeleyi içeren cihattır. Büyük çaplı ve daha az bilinen cihat ise, içimizdeki cihat veya mücadeledir.

Arapça "cihat" kelimesinin – elbette askeri bir anlam atfedilmeksizin – İncil'de geçtiği de pek bilinmez. Pavlus'un Timoteyus'a ikinci mektubunun dördüncü bölümü şöyle der: " Yüce mücadeleyi sürdürdüm, yarışı bitirdim, imanı korudum". Ayetin Arapçasında "mücadele" için" cihat" kelimesi kullanılır.

Dünya liderlerinin doğru olarak altını çizdiği üzere, IŞİD ile hem askeri hem de ideolojik düzeyde mücadele edilmesi gerekiyor. Ancak İslam dinini radikalizm ile bütünleştirmemeye de dikkat etmek şart.

by Daoud Kuttab

Dolayısıyla ister bu tür bir mücadele, ister daha iyi bir dünya için verilen savaş olsun, askeri cihat kavramının İslamcıların tekelinde olmadığı kesin.

İdeolojik bir savaş

Dünya liderlerinin doğru olarak altını çizdiği üzere, IŞİD ile hem askeri hem de ideolojik düzeyde mücadele edilmesi gerekiyor. Ancak İslam dinini radikalizm ile bütünleştirmemeye de dikkat etmek şart.

İnsanlar ve fikirler radikal olabilir, fakat bir dini radikalizm ekseninde hedefe oturtmak, yaraya tuz basmanın ötesine geçmeyecek ve doğru odak noktasından, yani bireysel bazlı aşırıcılıktan uzaklaşılmasına neden olacaktır.

Geçmişte bunun örneklerine sıkça rastladık, ama bu aşırılık yanlısı grubun ardındaki ideolojilerle mücadele açısından pek az şey yapıldı.

Geçtiğimiz günlerde Fransız mizah dergisi Charlie Hebdo'ya – yüksek ihtimalle desteklediği fikirler yüzünden – düzenlenen menfur saldırı, bu hareketle bağlantılı aşırılık yanlısı düşüncelerle mücadele edilmesi gerektiğini açık bir biçimde ortaya koymuş oldu.

Bir şiddet eylemi olduğunda, buna verilen doğal tepki, eylemin arkasındaki grup veya milisleri askeri yoldan yok etmektir. Askeri yanıt için ortada iyi bir gerekçe olsa dahi, eşit ölçüde güçlü bir ideolojik tepki olmadığı müddetçe bu çabalar ters tepecektir.

Bu fikirlere sahip insanları öldürebilirsiniz, ama herkes bilir ki, fikirler, kuvvet kullanarak öldürülemez. Aşırılık yanlısı ideoloji ile pek çok farklı yoldan savaşılmalıdır.

Aşırıcılığa karşı verilebilecek en önemli ideolojik yanıt, aşırıcılığı popüler kılan sorunlarla mücadele etmenin daha iyi ve etkili yolları olduğunu göstermekten geçiyor. Bu bağlamda atılması gereken elzem adımlardan biri, aşırılık yanlısı liderlerin insanları kendi safına çekmeyi başardığı ülkelerde halk açısından önem taşıyan gerçek siyasi reformları hayata geçirmektir.

Eylemlerin gerçek İslam'ı yansıtmadığını tekrar edip durmanın bir anlamı yok. Yazar ve düşünürler bunun yerine 21. yüzyıla uygun, somut ve pratik fikirler üretmeli. 

by Daoud Kuttab


Bu noktada, otokratik yönetimleri ile halkın büyük bir kesimine kendilerini etkileyen meselelerde söz hakkı tanımayan Arap ülkelerine iş düştüğü kadar, iç kaynaklı terörün güç kazandığını gözlemlediğimiz Batılı ülkelerin de ırkçılık ve İslamofobi ile mücadeleyi sürdürmesi şart.

Ölüm saçan eylemler

Sorun, İslam karşıtı görüşleri azaltmak yerine daha da artırma eğilimi gösteren ve son örneğini Paris'te gördüğümüz ölümcül eylemler nedeniyle daha da karmaşıklaşıyor. 

Bu bağlamda yapılması gereken siyasi değişikliklere ek olarak, Arap ve Müslüman aydın ve liderlerin de kendi kendilerini mahkum ettikleri sessizliği bir kenara bırakıp, düşüncelerini net bir şekilde ve çekinmeden ortaya koymaları gerekiyor. Eylemlerin gerçek İslam'ı yansıtmadığını tekrar edip durmanın bir anlamı yok. Yazar ve düşünürler bunun yerine 21. yüzyıla uygun, somut ve pratik fikirler üretmeli.

Bugünün Arap ve Müslüman gençleri, aşırılık yanlılarının kendi görüşlerini bıkıp usanmadan savunmaya çalıştıkları - ve karşı tarafın konuşmak dışında bir şey yapmadığı - bu fikir mücadelesine uyarlayabilecekleri alternatif rol modeller ve fikirler bulmalı.

Ürdün'de hayata geçirilen ammannet.net isimli yerel bir sitenin bağımsız görüş platformu, bu anlamda başarılı bir örnek. Kültür, medya, kadın meseleleri ve çalışan hakları gibi farklı altyapılardan gelen bağımsız yazarların, IŞİD'in ideolojisinin karşı tezi niteliğinde günlük analizler yayınladığı sitenin okuyucu sayısı günden güne artıyor.   

Aydınların bu tür bireysel çabaları desteklenmesi gereken bir şey, ama bundan çok daha fazlasının yapılması şart. Hükümetler hem (ekonomik güçlendirme konusu başta olmak üzere) işleri yürütme, hem de aşırılık yanlısı düşünce ve uygulamalarla mücadele biçimlerini değiştirmedikleri müddetçe, aşırıcılığa karşı yürütülen askeri gayretler olumlu sonuç vermeyecektir.

Bu son derece uzun ve zahmetli bir mücadele olacak, ama kazanmak için, iyi niyetli tüm insanların daha iyi bir gelecek için beraberce çalışması gerek.

Daoud Kuttab, Filistinli ödüllü gazeteci, Princeton Üniversitesi eski öğretim üyesi.

Twitter'dan takip edin: @daoudkuttab

Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Al Jazeera’nin editöryel politikasını yansıtmayabilir.

Daoud Kuttab

Filistinli ödüllü gazeteci ve Princeton Üniversitesi Eski Öğretim Üyesi. Devamını oku

Yorumlar

Bu sitede yer alan içerikler sadece genel bilgilendirme amacı ile sunulmuştur. Yorumlarınızı kendi özgür iradeniz ile yayınlanmakta olup; bununla ilgili her türlü dolaylı ve doğrudan sorumluluğu tek başınıza üstlenmektesiniz. Böylelikle, Topluluk Kuralları ve Kullanım Koşulları'na uygun olarak, yorumlarınızı kullanmak, yeniden kullanmak, silmek veya yayınlamak üzere tarafımıza geri alınamaz, herhangi bir kısıtlamaya tabi olmayan (format, platform, süre sınırlaması da dahil, ancak bunlarla sınırlı olmamak kaydıyla) ve dünya genelinde geçerli olan ücretsiz bir lisans hakkı vermektesiniz.
;